در نظام های آموزشی سراسر دنیا، انگاره آموزش تفکر در سطوح عالیتر از یک سو و استفاده از مطالب درسی به عنوان ابزاری برای تفکر از سوی دیگر سبب شده تا تفکر نقادانه به عنوان یک مفهوم بنیادین و یک آرمان آموزشی مطرح شود. انجام پژوهش به منظور فهم اینکه تفکر نقادانه به عنوان آرمانی آموزشی تا چه میزان واقعیت آموزشی پیدا کرده از اهمیت بسزایی برخوردار است. این پژوهش بر آنست تا جایگاه تفکر نقادانه در نظام آموزشی ایران را مطالعه و بررسی کند. در این راستا با بهره گیری از پرسشنامه های موجود و بومی سازی آنها از 300 شرکت کننده بزرگسال دارای مدرک دیپلم تا دکتری تخصصی مصاحبه به عمل آمد. نتایج پژوهش نشان داد که بیشتر شرکت کنندگان آشنایی کافی با تفکر نقادانه و نقش آن در آموزش ندارند و آموزش به شیوه سنتی که متمرکز بر حفظ مطالب درسی باشد را تجربه کرده اند. تفاوت معناداری بین رشته های مختلف یا رده های تحصیلی مختلف مشاهده نشد.

تفکر و مهارت درست اندیشیدن از مسائل مهمی است که از زمان های دور توجه دانشمندان زیادی را به خود جلب کرده است و در حال حاضر پرورش مهارت های مختلف تفکر یکی از مهم ترین اهداف نظام آموزشی است(1). تفکر واکنش مغز برای پاسخ به محرک و عمدتاً بر حل مسأله معطوف است و از جمله اعمال شناختی (Higher cognitive function) سطح بالا محسوب می شود(2). تفکر سطح بالا شامل مهارت ها یا راهبردهای تفکر، تفکر انتقادی، استدلال علمی، پژوهش، یادگیری مسأله محور و حل مسأله می باشد(3). مهارت های تفکر سطح بالا به عنوان مهارت های شناختی که به یادگیرندگان اجازه می دهد در سطوح تجزیه و تحلیل، ترکیب و ارزشیابی طبقه بندی بلوم شرکت نمایند، تعریف می شود(4). مهارت های تحقیق، حل مسأله، اکتشاف و نوشتن آکادمیک، که همه در طول یک مدرک کارشناسی ارشد کسب می شود، مربوط به مهارت های تفکر سطح بالا است که شامل تفکر انتقادی، تفکر بازتابی، تفکر فراشناختی و تفکر خلاق است(5). پرستاری از یک خدمت بشردوستانه به یک حرفه تغییر یافته است. شفقت وجنبه خدمات پرستاری دیگر جزء فضایل نیست، چون پرستاری با استدلال علمی به اصول حرفه ای تبدیل شده است(6). در دانشگاه های علوم پزشکی کشور اساتید به عنوان عنصر اصلی در آموزش و پژوهش و خدمات درمانی شناخته می شوند. چرا که آنان می توانند از طریق ترکیب مناسب و بدیع عناصر موجود در نظام آموزشی، دانشجویان را به سوی اهداف متعالی سوق داده یا محروم نمایند(7). در واقع اساتید باید به فراگیران یاد بدهد که چگونه یاد بگیرند نه این که فقط محتویات و محفوظات را به آنها آموزش دهد(8). آﻣ ﻮ زش ﺗ ﻔ ﻜ ﺮ ﺳ ﻄ ﺢ ﺑ ﺎ ﻻ ﺑ ﻪ ﺗ ﻐ ﻴ ﻴ ﺮ ات ﻋ ﻤ ﻴ ﻖ در ﺗ ﺪ رﻳ ﺲ ﻧ ﻴ ﺎ ز دارد و اﻳ ﻦ اﻣ ﺮ ﻣ ﻤ ﻜ ﻦ اﺳ ﺖ توانایی های ﻣ ﺪ رﺳ ﺎ ن را ﺑ ﻪ ﭼ ﺎ ﻟ ﺶ ﺑ ﻜ ﺸ ﺎ ﻧ ﺪ . ﺑ ﻪ ﻣ ﻨ ﻈ ﻮ ر داﺷ ﺘ ﻦ ﻛ ﻼ سﻫ ﺎ ی درس دارای وﻳ ﮋ ﮔ ﻲ ﺗ ﻔ ﻜ ﺮ ، ﻣ ﺪ رﺳ ﺎ ن ﺑ ﺎ ﻳ ﺴ تی ﻗ ﺎ در ﺑ ﻪ ﺗ ﺪ رﻳ ﺲ ﺑ ﻪ شیوه ﻫ ﻮ ﺷ ﻤ ﻨ ﺪ اﻧ ﻪ و منعطف ﺑ ﺎ ﺷ ﻨ ﺪ ﻛ ﻪ ﻧ ﻤ ﻲ ﺗ ﻮ اﻧ ﺪ ﺑ ﺎ ﻣ ﻬ ﺎ رتﻫ ﺎ و روال ﻫ ﺎ ی آﻣ ﻮ زﺷ ﻲ ﺳ ﻨ ﺘ ﻲ و ﺗ ﻜ ﻨ ﻴ ﻜ ﻲ ﺛ ﺎ ﺑ ﺖ و ﺗ ﻐ ﻴ ﻴ ﺮ ﻧ ﻴ ﺎ ﻓ ﺘ ﻨ ﻲ ﺑ ﻪ اﺟ ﺮ ا در آﻳ ﺪ . ﻣ ﺪ رﺳ ﺎ ن ﻣ ﻲ ﺗ ﻮ اﻧ ﻨ ﺪ از ﻃ ﺮ ﻳ ﻖ آﻣ ﻮ زش ﺑ ﻪ داﻧ ﺸ ﺠ ﻮ ﻳ ﺎ ن در اﻳ ﻦ ﻛ ﻪ ﭼ ﮕ ﻮ ﻧ ﻪ ﺗ ﻔ ﻜ ﺮ ﻛ ﻨ ﻨ ﺪ ، ﻳ ﺎ د ﺑ ﮕ ﻴ ﺮ ﻧ ﺪ ، ﺑ ﻪ ﺧ ﺎ ﻃ ﺮ آورﻧ ﺪ و آﻣ ﻮ ﺧ ﺘ ﻪ ﻫ ﺎ ی ﺧ ﻮ د را در ﻣ ﻮ ﻗ ﻌ ﻴ ﺖ ﻫ ﺎ ی ﻣ ﺨ ﺘ ﻠ ﻒ داﺧ ﻞ و ﺧ ﺎ رج ﻛ ﻼ س درس ﻣ ﻮ رد اﺳ ﺘ ﻔ ﺎ ده ﻗ ﺮ ار دﻫ ﻨ ﺪ ، ﺑ ﻪ اﻓ ﺰ اﻳ ﺶ آﮔ ﺎ ﻫ ﻲ و ﻛ ﻨ ﺘ ﺮ ل بر ﻳ ﺎ دﮔ ﻴ ﺮ ی و ﭘ ﺮ ورش ﻣ ﻬ ﺎ رتﻫ ﺎ ی ﺗ ﻔ ﻜ ﺮ ﺳ ﻄ ﺢ ﺑ ﺎ ﻻ در آﻧ ﻬ ﺎ اﻗ ﺪ ام ﻧ ﻤ ﺎ ﻳ ﻨ ﺪ (9). بنابراین با توجه به اهمیتی که برخورداری چنین تفکری در فراگیران پرستاری وجود دارد و نیز برای افزایش شایستگی، مهارت و توسعه کارآفرینی در پرستاری، توصیه می شود که با برگزاری دوره های بازآموزی برای اساتید پرستاری، اعضای هیأت علمی دانشکده های پرستاری توانایی لازم برای آموزش تفکر در سطوح بالا را پیدا نمایند.

مقدمه: شناخت و ترویج تفکر تاملی می بایست در هر نظام آموزشی از جایگاه ویژه ای برخوردار باشد. بعلاوه، یادگیری زبان انگلیسی به عنوان یک مولفه مهم آکادمیک سبب افزایش تقاضا برای یادگیری آن در سطح دانشگاه شده است. لذا تحقیق پیش رو به بررسی میزان تفکر تاملی در دانشجویان پزشکی و بررسی دیدگاه اساتید درس زبان تخصصی در خصوص موانع تفکر تاملی پرداخت. روش ها: در این پژوهش توصیفی پیمایشی ترکیبی، جامعه پژوهش شامل دانشجویان پزشکی و اساتید درس زبان تخصصی پزشکی دانشگاه های علوم پزشکی سنندج، خرم آباد و همدان بودند. روش گردآوری اطلاعات در مطالعه حاضر پرسشنامه محقق ساخته بود که پس از تایید روایی و پایایی مورد استفاده قرار گرفت. افزون بر پرسشنامه، از دانشجویان خواسته شد تا یک متن انگلیسی در رابطه با موضوعی مشخص بنویسند تا مورد بررسی قرار گیرد. پس از جمع آوری داده ها از طریق پرسشنامه و متون انشاء، از عده ای از اساتید خواسته شد تا در مصاحبه ای نیمه ساختار یافته شرکت نمایند. یافته ها: یافته ها نشان داد که دانشجویان پزشکی در سطوح پایینی از تفکر تاملی (عمل عادی و فهمیدن) عمل می کنند. نتایج مصاحبه با اساتید نیز نشان داد که عوامل متعددی از جمله عدم آموزش تفکر تاملی به دانشجویان در طول تحصیل و سلسله مراتبی بودن سیستم آموزشی دراجتناب دانشجویان از استفاده از سطوح بالای تفکر تاملی نقش داشته است. نتیجه گیری: از یافته ها می توان چنین نتیجه گرفت که دانشجویان پزشکی از سطوح بالای تفکر در درس زبان تخصصی کمک نمی گیرند و از شیوه متداول حفظ و مرور مطالب استفاده می کنند. آشنایی با موانع پیش روی تفکر تاملی کمک به چاره اندیشی جهت رفع معضل خواهد کرد.

مقدمه تفکر راهبردی دراستمرار بقا و پیشرفت درمحیط متغیر و پویای امروزی نقش بسیارمهمی را بازی می نماید. مطالعه حاضر با هدف تعیین همبستگی تفکر راهبردی با سطوح مدیریتی در بیمارستان های دولتی شرق گیلان انجام شد. روش کار پژوهش حاضر توصیفی-همبستگی می باشد. جامعه آماری مدیران ارشد، میانی و اجرایی بیمارستان های دولتی شرق گیلان با تعداد نمونه 119 نفر بودند. ابزار مورد استفاده "پرسشنامه تفکر راهبردی" “ Strategic Thinking Questionnaire” با 40 سوال در 5 بعد بود. روایی پرسشنامه با استفاده از "شاخص روایی محتوا" و "نسبت روایی محتوا" و پایایی از طریق آلفای کرونباخ در مطالعه حاضر تایید شد. داده های جمع آوری شده به کمک نرم افزار اس پی اس اس نسخه 21 تحلیل شد. یافته ها نمره مولفه تفکر راهبردی نشان داد اختلاف معنی داری بین میانگین این مولفه و عدد 3 وجود دارد و لذا تفکر راهبردی مدیران مناسب می باشد. براساس نتایج، اختلاف معنی داری بین سطح مدیریتی از نظر تفکر راهبردی مدیران وجود داشت بگونه ای که تفکر راهبردی مدیران ارشد بیشتر از مدیران میانی واجرایی بود(05/0>P). نتیجه گیری نتایج بیانگر همبستگی معنی داری بین سطوح مدیریتی و تفکر راهبردی در بین مدیران مورد مطالعه بود. لذا برگزاری دوره های تفکر راهبردی برای مدیران بیمارستانی ها پیشنهاد می شود.

تفکر راهبردی نیاز امروز سازمان ها و به ویژه سازمان های نظامی است. فرماندهان و مدیران ‏سطوح عالی نیروهای مسلح ج.ا.ایران، به منظور خلق راهبردهای بدیع و مؤثر بایستی با مهارت تفکر ‏راهبردی آشنا بوده و آن را در مدیریت راهبردی دفاعی اعمال نمایند. به منظور بروز و ظهور تفکر ‏راهبردی نیاز است مبانی آن شناسایی و متناسب با نیازهای نیروهای مسلح، بومی سازی شود تا باعث ‏توسعه استفاده فرماندهان و مدیران سطوح عالی از این شکل تفکر در تدوین راهبردها فراهم شده ‏و این امر به کارکنان نیز تسری یابد. در همین راستا هدف این تحقیق تبیین مبانی تفکر راهبردی از ‏منظر فرماندهان و مدیران سطوح عالی نیروهای مسلح است. این تحقیق کاربردی-توسعه ای بوده ‏که با رویکرد کیفی و با روش موردی-زمینه ای در 3 بخش تهیه گردید. در بخش اول مطالعات ‏کتابخانه ای پیرامون شش مبانی وحیانی، نقلی، اندیشه امامین، فلسفی، عقلی و علمی صورت ‏پذیرفت و سپس با 9 نفر از خبرگان این حوزه در سطح ن.م مصاحبه صورت پذیرفت در مرحله ‏آخر پس از کدگذاری داده ها، نتایج آن در یک گروه کانونی 10 نفره با حضور اساتید و فرماندهان ‏طرح و تعداد 91 کد باز، 22 کدمحوری و 7 کد انتخابی (موفقیت در مأموریت، برتری طلبی، کمال ‏گرایی، تفکر در نظام ‏الهی، آینده نگاری، دستیابی به شهود با درک مفاهیم و خلاقیت) مورد تأیید ‏قرار گرفت.‏

هدف پژوهش شناسایی اثربخشی روش تدریس تفکر استقرایی بر سطوح یادگیری (یادآوری، فهمیدن، کاربستن) دانش آموزان پسر پایه دوم متوسطه شهر همدان در درس زیست شناسی بود. طرح پژوهشی مورد استفاد از نوع آزمایشی (چهارگروهی سولومون) بود. جامعه آماری این پژوهش کلیه دانش آموزان پسر پایه دوم مقطع متوسطه دبیرستان های روزانه و دولتی شهر همدان و روش نمونه گیری از نوع خوشه ای است. در این طرح از پرسشنامه محقق ساخته پیشرفت تحصیلی 30 سوالی از نوع چهار گزینه ای (با روایی محتوایی) استفاده شد که 10 سوال اول آزمون را یادآوری (میزان یادگیری) و 20 سوال بعد آزمون پیشرفت تحصیلی را فهمیدن و کاربستن (عمق یادگیری) اندازه گیری می کرد. در طرح آزمایشی 80 نفر از دانش آموزان به صورت تصادفی در چهار گروه (دوگروه کنترل و دو گروه آزمایشی) 20 نفری قرار گرفتند. در ابتدا از آزمودنی ها با استفاده از آزمون محقق ساخته پیشرفت تحصیلی پیش آزمون به عمل آمد. طرح آزمایشی طی 7 جلسه اجرا شد و پس از اتمام جلسات آموزشی از هر چهار گروه پس آزمون (آزمون محقق ساخته پیشرفت تحصیلی) به عمل آمد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها در تمامی فرضیه ها از تجزیه و تحلیل واریانس چند متغیره (مانووا) استفاده شد. نتایج نشان داد آموزش به روش تفکر استقرایی بر میزان یادگیری (سطح یادآوری) دانش آموزان معنادار بود. ولی به کارگیری این روش تدریس بر عمق یادگیری (سطوح فهمیدن و کاربستن) معنادار نبود. بنابراین روش تدریس تفکر استقرایی میزان یادگیری دانش آموزان را در درس زیست شناسی افزایش می دهد اما نمی تواند عمق یادگیری آنان را ارتقا دهد.

هدف پژوهش حاضر بررسی سطح استدلال هندسی دانش آموزان پایه نهم بر اساس نظریه فن هیلی در یکی از مباحث هندسه، یعنی مبحث استدلال و اثبات در هندسه و ویژگی های آنها بوده است. این پژوهش، به روش زمینه یابی انجام گرفت. جامعه آماری، کلیه دانش آموزان پایه نهم مدارس دولتی شهرستان بابل و اعضای نمونه شامل 470 نفر است که به روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی انتخاب شده است. ابزار اندازه گیری، آزمونی محقق ساخته با 10 سوال بود. روایی صوری و محتوایی آزمون، توسط چند نفر از استادان ریاضی و آموزش ریاضی و همچنین، چند تن از معلمان باتجربه مقطع متوسطه اول، تایید گردید. برای تجزیه وتحلیل داده ها، روش های آمار توصیفی و آمار استنباطی مورد استفاده قرار گرفت. یافته های پژوهش، بیانگر این است که سطح غالب تفکر هندسی دانش آموزان پایه نهم در مبحث استدلال و اثبات، در سطح اول فن هیلی است. همچنین، یافته ها نشان داد که دانش آموزان پسر عملکرد بهتری نسبت به دانش آموزان دختر در سطوح فن هیلی داشته اند که این تفاوت از نظر آماری تنها در سطح اول معنی دار بود. یافته های این پژوهش می تواند در بازبینی فرایند آموزش هندسه، مورد استفاده دبیران ریاضی، سیاست گذاران آموزشی و مولفان کتب درسی قرار گیرد.

هدف از پژوهش حاضر ارزیابی میزان سطوح تفکر جبری دانش آموزان پایه دهم بر اساس چارچوب ارائه شده توسط کاپوت و پانتزی در چهار سطح (الف) تعمیم محاسبات، (ب) تفکر تابعی، (ج) زبان مدلسازی و (د) اثبات جبری می باشد. تفکر جبری، توانایی استفاده از ساختارها و روابط انتزاعی ریاضی برای تعمیم، بازنمایی، توجیه و استدلال است، این نوع تفکر به دانش آموزان کمک می کند تا ارتباطات عمیقی بین مفاهیم و مؤلفه های ریاضی را برقرارکنند. جامعه آماری پژوهش دانش آموزان پایه دهم هنرستانهای فنی وحرفه ای شهرتهران ونمونه آماری، نمونه دردسترس به تعداد 62 نفر(31 نفردختر و31 نفر پسر)که درسال تحصیلی 1402-1401 تحصیل می کردند، انتخاب شد. روش پژوهش از جهت هدف توصیفی– پیمایشی است. آزمون محقق ساخته با روایی و پایایی مناسب انجام و نتایج با آمار توصیفی و استنباطی تجزیه وتحلیل شد. نتایج نشان داد که در هر چهار سطح تفکر جبری، دانش آموزان عملکر د ضعیفی از خود ارائه کردند. میانگین کل نمرات کسب شده توسط دانش آموزان در سطح تعمیم محاسبات 5/35%، تفکر تابعی 5/36%، مدلسازی 9/14% و در سطح اثبات جبری 4% و نتایج آزمون تی مستقل تأیید کرد که سطوح تفکر جبری دانش آموزان دختر و پسر دارای تفاوت معنا داری نمی باشد و سطوح تفکر جبری دختران برابر با پسران می باشد.